Nalatenschap / Erfenis in Spanje

Als de overledene een Nederlander is die in Spanje woonde of een tweede woning had, denken nabestaanden vaak dat zij in Spanje moeten beginnen met regelen van de nalatenschap. Dat lijkt logisch maar is het niet. Daardoor is veelal sprake van een ‘valse start’.

Beginnen bij de basis

Die basis is de wet. Een testament met daarin een ‘rechtskeuze voor Nederlands (erf)recht’ betekent dat de Nederlandse wet geldt voor de nalatenschap en niet de Spaanse. Het betekent ook dat de woorden van het testament moeten aansluiten bij Nederlandse wettelijke bepalingen en niet bij de Spaanse. Het betekent ook dat rechten (en verplichtingen) van erfgenamen, de echtgenoot, de kinderen, de executeur etc. een uitvloeisel zijn van de Nederlandse wet én het testament, en niet van de Spaanse wet.

In Spanje beginnen met het ‘regelen’ van de nalatenschap is alleen daarom al niet logisch. Wie in Spanje kent de Nederlandse wet? Uw gestor? Nee. De Spaanse advocaat die hielp bij de aankoop van uw Spaanse woning? Nee. De Spaanse notaris die de eigendomsoverdracht verzorgde? Nee. Dat logische begin ligt bij de Nederlandse notaris. Juridisch inhoudelijk is zijn conclusie – vastgelegd in een ‘erfrechtverklaring’ – het enige wat Spaanse instanties hoeven te lezen. Dat is altijd de eerste stap! Zelfs als tot de nalatenschap van de overleden Nederlander geen Nederlandse eigendommen behoren.

Als iemand overlijdt zijn er personen die erven. De rechten (en verplichtingen) van deze personen in de erfenis volgen uit het testament en/of de wet. Een Nederlander in Spanje die goed is voorgelicht kiest voor de Nederlandse wet door zijn testament te beginnen met een rechtskeuze voor het Nederlandse erfrecht. De Spaanse wet is dan buiten werking gesteld. Vervolgens zorgt hij dat de verdere inhoud naadloos aansluit bij de Nederlandse wettelijke bepalingen en uiteraard bij zijn wensen. Alleen dan heeft hij zekerheid dat de rechtsgevolgen van zijn overlijden zullen overeenkomen met zijn ‘uiterste wil’. Dit aspect moet niet worden onderschat. Dit is de basis van alles.

Uitvoeren is wat anders dan adviseren

In tegenstelling tot de Spaanse wet kent Nederlandse wet relatief weinig ‘dwingende bepalingen’ met betrekking tot een erfenis. Dit geeft de Nederlander in zijn testament zeer veel vrijheid om ‘zijn eigen plan te trekken’. Daarin is de Nederlandse erfwetgeving Europees gezien uniek. Vandaar ook het Nederlandse woord ‘nalatenschapsplanning’. Die planning vindt voor een belangrijk deel pas plaats ná het overlijden.

Testamenten bevatten daarom in Nederland vaak uitgebreide keuzeregelingen, waarmee nabestaanden kunnen inspelen op de omstandigheden op het moment dat het overlijden plaatsvindt en daarmee hun voordeel mee kunnen doen. Dat kunnen feitelijke omstandigheden zijn, zoals bij een of meer gezinsleden. Maar het kunnen ook fiscale omstandigheden zijn, omdat met bepaalde keuzes alsdan (of in de toekomst) meer belastingen kunnen worden bespaard dan met andere keuzes.

In Spanje is men daarentegen gewend aan korte simpele testamenten. Reden: in de Spaanse wet ligt namelijk zo goed als alles al vast. Spaans erfrecht is grotendeels ‘dwingend recht’. Er valt weinig te kiezen. Het testament kan er weinig aan veranderen. Dat vinden we in Spanje terug bij de uitvoerders. Er vindt geen planning plaats na het overlijden. Begeleiders zijn daarom niet gewend om cliënten te adviseren bij het maken van keuzes als het gaat om het regelen van de erfenis. Niet gewend om voor hen de gevolgen die horen bij elk van die keuzemogelijkheden, op de korte en langere termijn, in beeld te brengen. Bij een Nederlandse nalatenschap zou dat wel moeten, te meer als het gaat om bezit in Spanje. De feitelijke en fiscale omstandigheden zijn dan immers nog complexer en verstandige keuzes kunnen het verschil maken. Dat heet ‘adviseren’. Dat is wat anders dan simpelweg ‘uitvoeren’. Als het plan er is, is de uitvoering een klein kunstje.

‘More is less’!

Laten vertalen van het Nederlandse testament is overbodig. Inlevering daarvan kan onnodige vragen oproepen bij Spaanse instanties. Verwarring, misverstanden, miscommunicatie kan daarvan het gevolg zijn, met alle consequenties van dien (frustratie, conflicten, vertraging en onnodige kosten).

Nederlanders met een Spaans testament helpen hun nabestaanden evenmin. De gebruikte teksten sluiten niet aan bij de Nederlandse wet, noodzakelijke bepalingen worden ‘vergeten’, een reeds bestaand ‘fiscaal slim’ Nederlands testament wordt doorkruist, dan wel geheel/gedeeltelijk herroepen,  de positie van de langstlevende echtgenoot kan onbewust worden verzwakt en die van de kinderen onbedoeld versterkt etc.

Een nuancering

Een ‘valse start’ heeft uiteraard een grotere impact naarmate belangen groter of wettelijk gezien ingewikkelder liggen. Maar belangen zijn al groot als sprake is van echtgenoten met kinderen. Om maar niet te spreken over situaties waarin het bijvoorbeeld gaat om kinderen uit eerdere huwelijken, een kind dat onder bewind staat, of onterfd moet worden etc. Een testament van een ongehuwd persoon zonder kinderen die een broer tot enig erfgenaam benoemt kan daarentegen natuurlijk probleemloos in Spanje worden getekend.

Afwikkeling nalatenschap in Spanje is een ‘gedoe’

Met de erfrechtverklaring van de Nederlandse notaris staat de juridisch-inhoudelijk kant vast. Die moet natuurlijk wel duidelijk zijn. Teksten die verwarring kunnen zaaien bij Spaanse instanties moeten worden vermeden. Aanvullingen en nadere uitleg in dat document daar waar de Nederlandse wettelijke bepalingen essentieel verschillen met de Spaanse zijn daarentegen zeer aan te bevelen. De Nederlandse notaris die in Spanje de weg kent speelt daar dan een thuiswedstrijd en zorgt voor een soepele en snelle afwikkeling. Relatief soepel en snel wel te verstaan, want nabestaanden blijven het een ‘gedoe’ vinden. Maar daar helpt niemand wat aan. Het regelen van alle benodigde certificaten, stempels, de Spaanse notariële akte, belastingaangiften, inschrijvingen, tenaamstellingen bij banken en kadaster kost gewoon veel tijd, maar dat is dan ook het enige als de basis maar goed is. Een ‘valse start’ maakt het gedoe daarentegen veel erger. Achteraf corrigeren is lastig en soms zijn kansen definitief verspeeld.

Formaliteiten

In Spanje is de cultuur dat afwikkeling van een nalatenschap een samenstel van administratieve handelingen is. De gestor vult de ingewikkelde formulieren in; de Spaanse notaris zet een handtekening onder een akte waarin wordt ‘geconstateerd’ en ‘bekrachtigd’. Het zegt genoeg: de aandacht wordt gefocust op het relatief onbelangrijke aspect van de ‘formaliteiten’. Natuurlijk zijn de uiteindelijke tenaamstelling van de Spaanse woning in het Spaanse kadaster en het invullen van de erfbelastingaangifte van belang. Maar bij een Nederlandse erfenis hoort dit slechts het sluitstuk te zijn. Certificaten, stempels, volmachten, aangiften; het is best een gedoe! Voor de leek heel ingewikkeld en tijdrovend. Maar voor de formaliteiten-begeleider in Spanje niet spannend: niet veel meer dan het afvinken van zijn checklist. Met relatief weinig moeite (en daarom relatief goedkoop) wordt hij de helpende held van zijn Nederlandse cliënt, die in de veronderstelling verkeert dat een en ander optimaal en alles omvattend wordt afgewikkeld. Die cliënt komt er – ook achteraf – meestal niet achter dat er kansen onbenut zijn gebleven, zodat de begeleider hieruit ook geen lering trekt als de volgende Nederlandse case zich bij hem aandient.

Advies (voorbeelden)

Zo blijft nagenoeg altijd onbelicht dat:

  1. de Spaanse woning mogelijk zonder enige erfbelasting aan de langstlevende echtgenoot kan worden toegedeeld als echtgenoten in algehele gemeenschap van goederen gehuwd waren. Het testament is dan niet relevant omdat toedeling aan de langstlevende dan plaats kan vinden via het ‘huwelijksvermogensrecht’ in plaats van via de erfenis. De onwetende begeleider in Spanje die dan alsnog het testament ‘uitvoert’ bezorgt zijn cliënt een onnodig gemiste kans om veel geld te besparen;
  2. de wijze waarop de nalatenschap van de eerst stervende echtgenoot wordt afgewikkeld én vastgelegd enorm belangrijk en bepalend is voor de hoeveelheid erfbelasting die bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot door de kinderen moet worden betaald. Dat geldt nóg sterker als de langstlevende echtgenoot uiteindelijk is teruggekeerd naar Nederland om daar uiteindelijk te overlijden, hetgeen vaak niet wordt voorzien maar wel onzettend vaak gebeurd. Daar worden grote uitglijders gemaakt als men zich die eerste afwikkeling slechts concentreert op de formaliteiten;
  3. dat juist de afwikkeling van de nalatenschap van de eerststervende echtgenoot mogelijk dé ultieme kans is om de Spaanse woning fiscaal zeer gunstig (alvast) aan de kinderen over te dragen. Fiscaal is dat meestal veel goedkoper dan de schenking of verkoop van de Spaanse woning aan de kinderen waaraan echtgenoten op hogere leeftijd vaak denken. Begeleiders houden de echtgenoten te vaak op dat fiscaal veel duurdere pad op grond van commerciële overwegingen.

Echtgenoten met kinderen en/of stiefkinderen

Het belang van het kunnen toepassen van de Nederlandse wet ligt onder andere in DE MOGELIJKHEDEN die deze wet geeft om:

(1) de langstlevende echtgenoot eigendom te geven van alle bezittingen;

(2) aanspraken van kinderen uit te stellen totdat ook de langstlevende echtgenoot overlijdt.

Voor een Spanjaard onbestaanbaar. De Spaanse wet staat het niet toe. Sterker nog: Nederland is het enige land op het Europese vaste land waar dit wettelijk/testamentair mogelijk is. De Spanjaarden zijn niet ‘anders’. Wij zijn anders!

Fouten blijken soms pas achteraf

Een Spaanse gestor/advocaat/notaris die ook te maken krijgt met Engelse, Duitse, Franse en Belgische erfenissen, kan de in zijn ogen ‘ongewone’ en specifieke nuances van de Nederlandse wet onmogelijk overzien. Zij zijn niet alert omdat zij niet weten wat zij niet weten. Steken die bij de afwikkeling zijn laten vallen of achterwege gelaten worden door nabestaanden niet meteen bemerkt, maar komen eventueel pas achteraf, of pas na het overlijden van de langstlevende echtgenoot, tot uiting. Kinderen en/of stiefkinderen worden dan soms ‘tot elkaar veroordeeld’ in het dragen van de consequenties daarvan, en/of het vinden van een oplossing.

Verder kijken dan de neus lang is: effect eerste nalatenschap op tweede nalatenschap

De ‘eigenzinnige’ Nederlandse wet maakt dat erfrechtelijke rechten/aanspraken van kinderen testamentair kunnen worden uitgesteld tot het overlijden van de langstlevende echtgenoot. De wijze waarop bij het eerste ouderlijk overlijden wordt afgewikkeld (er zijn verschillende manieren) is zeer bepalend voor het uiteindelijke resultaat na overlijden van de langstlevende echtgenoot. Erg relevant voor de kinderen dus, zowel juridisch als fiscaal. Dat resultaat is ook nog eens verschillend naargelang de langstlevende uiteindelijk in Spanje woont en sterft, óf in Nederland.

Een Spaanse gestor/advocaat/notaris houdt hier echt geen rekening mee bij afwikkeling van die éérste nalatenschap. Zijn focus ligt slechts op het vervullen van de formaliteiten die uiteindelijk leiden tot de vereiste wijziging van de tenaamstelling van het bezit in Spanje (het huis/de bankrekening etc.). Hij laat daarmee onbewust een enorm ‘advies-gat’ liggen, terwijl nabestaanden juist denken dat alles volledig geregeld is.

mr. R. Zanardi - notaris

Over R.L. Zanardi

Renato Zanardi is al ruim 11 jaar professioneel actief, met het advisering van Nederlanders die woonachtig zijn of bezittingen hebben in Spanje op het gebied van testamenten, erfrecht, erfbelastingrecht en (fiscale) nalatenschapsplanning en nalatenschapsafwikkeling. Meer informatie

Tip 1 | Belastingbesparend testament

Eenvoudige Spanje testamenten (bijvoorbeeld van alleenstaanden) kunnen best in Spanje worden getekend, maar het blijft opletten geblazen. Advies: een standaard langstlevende testament liefst niet in Spanje tekenen, en een ‘belastingbesparend Spanje testament’ sowieso nooit!

Tip 2 | Gratis testamentcheck

Andere adviseurs aan de Costa’s trachten zich hiermee wel eens te onderscheiden. Voor ons is het vanzelfsprekend. Natuurlijk beoordelen wij gratis in hoeverre uw huidige testamenten en huwelijksvoorwaarden ‘Spanje-proof’ zijn!

Tip 3 | Laat uw Nederlandse testament niet vertalen!

Dat is weggegooid geld. In Spanje hoeven ze het testament niet in te zien of te lezen. Een tweetalige (Europese) verklaring van erfrecht met uitleg over de rechtsposities van de betrokkenen is meer dan voldoende.

Tip 4 | Wacht even met de Nederlandse verklaring van erfrecht

Wacht met de Nederlandse verklaring van erfrecht tot u precies weet hoe de afwikkeling in Spanje moet gaan luiden. Zonder het te weten kunt u ‘wegen afsluiten’ die in Spanje voor erfbelastingbesparing hadden kunnen zorgen.

Referenties

Testament aanmaken of uw huidige wijzigen? Neem vandaag nog contact met ons op!

Maak nu een afspraak!

HET LAATSTE NIEUWS over testamenten in Spanje en Nederland

Wij zijn continue op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en zetten deze voor u op een rij. Hieronder staan de meest recente artikelen over het testament vermeld, met besprekingen van inhoudelijke onderwerpen of de meest recente actualiteiten op dit deelgebied, zowel juridisch als fiscaal. U kunt ook alle alle artikelen over ‘het testament’ bekijken.

ERFRECHT IN SPANJE IN CORONATIJD – Hak & Rein Vos juridisch adviseurs en notarissen

  • Posted by Renato Zanardi
  • On 11 mei 2020

Na weken van lockdown pakken verschillende bedrijven de draad weer voorzichtig op. Voor elk van die bedrijven heeft de...

  • Corona, erfbelasting, erfenis, erfrecht, nalatenschap, Spanje, successierecht, testament
 

OVER NALATENSCHAPSAFWIKKELING EN NALATENSCHAPSPLANNING

  • Posted by Renato Zanardi
  • On 19 maart 2020

De ene naar de andere aanbieder van zakelijke en administratieve diensten aan de Costa’s laat via advertenties in krantjes...

  • advies, adviseur, echtgenoot, erfbelasting, estate planning, langstlevende, nalatenschap, Nederlandse notaris, successierecht
 

Mag een langstlevende (stief) ouder de kindsdelen opmaken? – Vervolg

  • Posted by Renato Zanardi
  • On 16 februari 2020

In mijn column van 22 januari jl. in dit blad heb ik deze vraag beantwoord en daarbij ook aandacht...

  • advies, adviseur, echtgenoot, erfrecht, langstlevende testament, nalatenschap, Nederlands erfrecht, notaris, Spanje